طرح اجرایی آمریکا و عربستان برای عقیم گذاشتن ائتلاف ها در عراق (یادداشت روز)

نیم نگاهی به صحنه تحولات کنونی عراق نشان می دهد که دو نیروی عمده در این کشور در حال کشمکش «تعیین سرنوشت» هستند یک نیروی مداخله گر خارجی و یک نیروی فعال بومی. مداخله گر خارجی که دارای «هندسه ای چند ضعلی» است تلاش می کند تا از طریق «شکاف ها» و پاشیدن دانه نیروهایی را بر مبنای «تغییر شرایط کنونی» دور هم گردآورد. نیروی فعال بومی تلاش می کند تا از طریق تمرکز روی «واقعیات موجود صحنه عراق» و با نگاه به افق آینده، کشور را به سوی استقلال واقعی و ایجاد «عراق قدرتمند» مدیریت نماید.
نگاهی به خبرهای مرتبط با انتخابات اخیر مجلس و مباحث مربوط به تشکیل دولت جدید عراق به ما می گوید که آمریکا و عربستان طی حدود 40 روز گذشته همه توان خود را بکار بسته اند تا عراق را با یک «چرخش بزرگ سیاسی» مواجه نمایند. دعوت پی در پی عربستان از رهبران فهرست های انتخاباتی عراق و تبلیغات متمرکز «العربیه»، «شرق الاوسط» و «الحیات» روی این نکته که «عراق نیازمند تغییرات اساسی در ساخت قانونی است»، از این مسئله حکایت می کنند. در این بین سفیر آمریکا و اودیرنو فرمانده نظامیان آمریکایی در عراق تماس های پی در پی و متمرکزی با رهبران مختلف عراقی-بخصوص رهبران فهرست های انتخاباتی شیعه- برقرار کرده اند. مبنای این تماس ها و سخنان محوری مقامات آمریکا در این تماس ها این است که : «فهرست ها را رها کنید، عراق به توافق احتیاج دارد. ما در فرآیند توافق توقع خاصی نداریم!»
اگر ما به موانع پیش روی آمریکا و عربستان در عراق و کامیابی آنها و ایده آل های آنان و سخنانی که طی 6-5 سال گذشته درباره اشتباهات خود در عراق بیان کرده اند و الزاماتی که برای تامین منافع آمریکا برشمرده اند، نظری بیندازیم و سپس آن را با مذاکرات و اقدامات فعلی آنان درباره تشکیل دولت آینده و چگونگی آن تطبیق دهیم موارد زیر به دست می آید:
1-آقای باراک اوباما، یک هفته پس از برگزاری انتخابات اخیر عراق گفت: «4ماه زمان نیاز است تا دولت جدید عراق تشکیل شود» این اظهارات ابتدا عجیب به نظر می رسید چرا که وضع انتخابی لیست ها می گفت که تشکیل دولت جدید با چالش عمده ای مواجه نیست، شیعیان همگرا 159، کردها 57 و اهل سنت 80 کرسی (از 91 کرسی لیست العراقیه) کسب کرده بودند. قانون اساسی عراق، سنت جاری و در اکثریت بودن شیعیان، تعیین نخست وزیر- مهم ترین پست سیاسی عراق- را مشخص می کرد هم پیمانی طیف اول و دوم در دولت و مجلس قبلی عراق هم تکلیف نخست وزیر و رئیس جمهور را مشخص می کرد اما آقای اوباما با قطعیت اعلام کرد که این فرآیند حداقل 4 ماه به درازا می کشد. در واقع جمعبندی آمریکایی ها این بود که 4 ماه زمان نیاز دارند تا بتوانند نظریه «تغییراساسی در ساخت قانونی و انتخابی عراق» را محقق نمایند. راه این مسئله کاملاً مشخص بود آمریکایی ها باید نیروهای همگرا با خود- که اقلیت کوچکی شامل کمتر از 30 کرسی تشکیل می دادند- را تقویت نمایند و از سوی دیگر اختلافات طبیعی موجود بین احزاب همگرا که طبعاً در هنگام انتخابات و مباحث مربوط به جابجایی قدرت پیش می آید را گسترش داده و عمق ببخشند. آنان در عین حال در این بین روی دو نکته که تاکنون از پذیرش آن اجتناب می کردند- علی الظاهر- کوتاه آمدند یکی موضوع «بازشماری آراء و رسیدگی به شکایات» و یکی هم موضوع پایبندی آمریکا به توافقنامه امنیتی- بغداد- واشنگتن بود. جالب این است که آمریکایی ها طی سه روز هم اظهارات قبلی خود درباره قطعی بودن نتایج اعلام شده انتخابات و هم مواضع قبلی مبنی بر تداوم حضور نظامی در عراق پس از پایان ضرب الاجل 2011 را پس گرفتند تا جایی که حتی «اودیرنو» فرمانده نظامی آمریکا در عراق زمان هایی را که تداعی کننده «جدول زمانبندی خروج» باشد را برای خروج نظامیان آمریکایی مشخص کرد!
حالا سوال این است که خروج آمریکا از عراق بیشتر خواست چه طایفه هایی است و کدام دسته از کشورهای منطقه خواهان خروج آمریکا از عراق هستند و در مقابل کدام طوایف عراقی و کدام دسته از کشورهای منطقه حضور آمریکا در عراق را برای «تغییر شرایط موجود» ضروری می دانند؟ پاسخ کاملاً معلوم است؛ «اودیرنو» و سایر مقامات آمریکایی برای خوشایند شیعیان عراق و ایران روی دو موضوعی که اشاره شد، تاکید کرده اند برای اینکه مهمترین موانع بهم خوردن ساختار قانونی و مردمی عراق هستند.
2- آمریکایی ها و سعودی ها طی هفته ها- و بخصوص روزهای اخیر- تلاش گسترده ای کرده اند تا بطور جداگانه به رهبران ائتلاف های شیعی بگویند:«چیزی که شما در مذاکرات با هم نمی توانید کسب کنید، ما حاضریم بدون چانه زنی به شما بدهیم»! و جالب این است که در کنار این تماس ها و وعده ها، خودشان اعلام می کنند که گفت وگو میان رهبران ائتلاف های شیعی عقیم است. همین دیروز یکی از چهره های لیست علاوی مدعی شد که مذاکرات بین شیعیان به نتیجه نرسیده است.
2- مدل آمریکا برای عراق- و برای سایر کشورهای منطقه- این است که در بغداد دولت ضعیفی حاکم گردد و نخست وزیر مسلوب الاختیار باشد و همه می دانند که این از مشخصات دولت های بشدت تجزیه شده است. آمریکا و عربستان می دانند که نخست وزیری در عراق به شیعه می رسد و تغییر در این موضوع امکان پذیر نیست از سوی دیگر این دو کشور می دانند که این نخست وزیر باید از دل دو ائتلاف شیعی بیرون آید و نه از دل ائتلاف العراقیه و نیز می دانند که نخست وزیر - در عمل و نه قانون- به حمایت حدود 200 نماینده مجلس نیازمند است. آنان در گفت وگوهای اخیر با رهبران یکی از ائتلاف های شیعه گفته اند بسیار خوب ما نخست وزیری شما را - که فعلاً سایر گروههای شیعی با آن چالش دارند- تضمین می کنیم و شرط آن ائتلاف با فهرست «العراقیه» است. عمده پست ها بین دو فهرست توزیع شود و دو فهرست دیگر کردها و شیعیان سهم های محدودی داشته باشند. البته قاعدتاً اگر این فرایند خیالی آقای اودیرنو طی شود آن وقت به این فرد- نخست وزیر آینده- خواهند گفت که پست نخست وزیری برای فهرست شما و پست های حساس و کلیدی- وزارت خانه های خارجه، کشور، اقتصاد، نفت، امنیت و...- برای فهرست العراقیه. نتیجه چنین مدلی کاملاً مشخص است یک نخست وزیر دست بسته با کابینه ای که پست های کلیدی آن را آقای اودیرنو و پادشاه عربستان در اختیار دارند معلوم است عراق به کدام سو کشیده می شود. حالا این جمله تکمیلی آقای اودیرنو معنا پیدا می کند: «ما همه نظامیان خود را از عراق خارج می کنیم مگر آنکه مقامات عراقی درخواست تمدید حضور نظامی ما را داشته باشند!»
3- اعضای برجسته فهرست العراقیه اخیراً سفری به ایران داشتند - و آنگونه که بعضی محافل رسانه ای گفته اند- آنان اولین حرفشان با مسئولین ایرانی این بوده که «ما همه نگرانی های شما را برطرف می کنیم و خواسته های شما را تأمین می کنیم» و احتمالاً توقع داشته اند مقامات ایرانی رفتار بشدت ضد ایرانی آقای علاوی و آقای شعلان در دوره ریاست بر دولت عراق را از یاد ببرند و به وعده ای که حتماً فردا خلاف آن را عمل خواهند کرد، دل خوش دارند! چرا این پیشنهادات ضمیمه سخنان اودیرنو به رئیس یک فهرست شیعی شده است؟ و چرا سایت العربیه دیروز -البته به دروغ- نوشته بود: «سفر مقامات شیعی عراق به عربستان «بسیار موفقیت آمیز» بود» و چرا در یک اتفاق نادر تاریخی- محمد العریفی- یک رهبر وهابی سعودی بعد از ماهها جسارت به مرجع عالیقدر شیعیان عراق که به برپایی راهپیمایی های عظیم در عراق منجر شد به عذرخواهی رسمی از آیت الله سیستانی پرداخت و حتی نوشت: «او از علمای اهل سنت باتقواتر است»!؟ در واقع این روزها عربستان و آمریکا توأمان درصدد تزریق بی حسی به بدنه نهضت مقاومت در عراق هستند و تلاش می کنند تا با خواب کردن مخالفان سلطه آمریکا بر خاورمیانه به اهداف خود دست یابند.
4- آمریکایی ها و سعودی ها در اقدامات چند هفته اخیر خود، تلاش کرده اند تا موقعیت ضعیف فهرست العراقیه را زمینه ساز بحران های فراگیر در آینده معرفی نمایند و این در حالی است که آنان به خوبی می دانند که هیچ کس در عراق و خارج از آن نمی خواهد که فهرست العراقیه- و به تبع آن اهل سنت- را به حاشیه براند هیچ کس این را مفید و یا ممکن ارزیابی نکرده است. پس مسئله چیست؟ در واقع تلاش محور آمریکا، سعودی و علاوی این است که به فهرست های پیروز- و به مردم عراق که مشارکت فعالی در پای صندوق رأی داشته اند- بباورانند که شرایط آینده چندان که فکر می کنند هموار نیست. اگر معارضان دولت در گذشته فراکسیون کوچکی بوده اند امروز یک گروه بزرگ و برخوردار از حمایت رسمی آمریکا و عربستان می باشند بنابراین بدست گرفتن دولت در بغداد چندان خوشحالی هم ندارد. اگر این موضوع در ذهن مقامات فعلی عراق بنشیند برای دادن پست های حساس به گروه مورد نظر آمریکا و عربستان مقاومت کمتری خواهند کرد. ایاد علاوی چند روز پیش در یک موضعگیری عجیب اعلام کرد: «اگر حق تشکیل دولت را از ما بگیرند ما در مجلس تمام برنامه های دولت را بهم می زنیم و دولت را متوقف می کنیم»! اما آنان نمی دانند که شیعیان و کردها چندان با ریاضیات بیگانه نیستند و جمع اعداد 159 و 57 و نیز کسر عدد 91 از 325 را می دانند.
5- طرح آمریکا و عربستان این است که با یک گروه شیعه کار کنند و بقیه گروههای شیعه را بدنبال خود بکشانند. آنان به یکی از رهبران شیعی گفته اند اگر تو با کمک «العراقیه» به نخست وزیری برسی، سایر احزاب شیعی که اینک با تو برای پست نخست وزیری رقابت می کنند و کوتاه نمی آیند برای رسیدن به «حداقل ها» بسوی تو می شتابند. این در حالی است که آمریکا اساساً نمی خواهد دولتی قوی وجود داشته باشد که عراقی ها برای حل مشکل و رسیدن به خواسته های خود به آن رجوع کنند و با آن به تفاهم برسند. همین مسئله و رو بودن دست آمریکایی ها و مداومت سعودی ها در خصومت علیه دولت نوری مالکی و طالبانی چنین خواسته ای را برای مقامات عراقی تهوع آور کرده است اما از آنجا که «شیطان وقتی از دری رانده شود، در دیگر را می جوید» موضوع را رها نمی کنند و در این بین بیش از همه به اختلافات - واقعاً حقیر- رهبران کنونی دو ائتلاف شیعی دل بسته اند و بی شرمانه از تأخیری 4 ماهه حرف می زنند تأخیری که شورانگیز بودن حضور مردم در انتخابات را در کام ها تلخ کند و امکان بر باد دادن دستاوردهای مهم سیاسی مردم مظلوم عراق را فراهم نماید. اما البته این خواب تعبیر ندارد. مرجعیت پرنفوذ شیعه در عراق - آیت الله العظمی سیستانی- دو روز پیش در سخنانی کنایی و معنادار اعلام کرد که: «اگر گفت وگوها میان احزاب و اقوام به نتیجه نرسد، برای حل مشکل وارد میدان می گردد.»
سعدالله زارعی